Jedna z najstarszych dróg transportowych – morska – dziś staje przed szeregiem wyzwań, które stawia przed nią współczesna technologia, legislacja i potrzeby konsumenckie. Z drugiej zaś strony Międzynarodowe Forum Transportu szacuje, że do 2050 roku zapotrzebowanie na transportu w skali światowej może wzrosnąć nawet trzykrotnie. Czy to oznacza, że transport morski będzie rósł na znaczeniu?

Czy transport morski kwitnie?

Choć Nowy Jedwabny Szlak powstaje, by wymiana handlowa z Chinami przebiegała sprawniej dzięki transportowi kolejowemu, a Polska nieustannie buduje swoją pozycję lidera drogowego przewozu towarów, to dostrzegalny także jest wzrost znaczenia transportu morskiego.  W 2018 r. odnotowano wzrost przychodu z frachtów morskich o ponad 280 mln PLN w stosunku do poprzedniego roku¹¹. Gdański Deepwater Container Terminal (DCT) w 2019 r. przeładował ponad dwa mln kontenerów¹². Ten wynik uplasował go na pozycji pierwszego nadbałtyckiego portu, który osiągnął taką liczbę przeładunków. Czy to oznacza, że promy towarowe nabierają wiatru w żagle? Czy transport morski towarów przybiera na znaczeniu?

Transport Ciężarówki z USA do Polski
Przykładowy ładunek w transporcie morskim

Charakterystyka żeglugi morskiej

W transporcie morskim podobnie jak w innych rodzajach przewozów możemy przeprowadzić klasyfikację na podstawie odmiennych organizacji pracy i miejsca rozładunku. W podstawowym podziale wyklarowały się:

  • kabotażowy, czyli przewóz towarów z jednego portu do drugiego w granicach tego samego kraju,
  • liniowy, czyli cykliczny, regularny przewóz ładunku na stałych trasach,
  • trampowy, czyli nieregularny przewóz towarów uwarunkowany zapotrzebowaniem rynku w danej chwili,
  • wahadłowy, czyli przewóz ładunków pomiędzy dwoma określonymi portami.

Żeglugę możemy także rozgraniczyć ze względu na rodzaj realizowanych przewozów. Najpopularniejszymi obecnie są: transport pełnokontenerowy, czyli Full Container Loading (FLC) lub transport drobnicowy, tj. Less Container Loading (LCL).

Wśród zalet charakteryzujących transport morski towarów można wyszczególnić przede wszystkim dużą ładowność statków – obecnie największy kontenerowiec świata, MSC Gulsun, mieści ponad 23,765 TEU – oraz stosunkowo niskie koszty przewozu w zestawieniu z pozostałymi dostępnymi środkami transportu. Co więcej, obecnie tym rodzajem frachtu – dzięki transporterom i skrzyniom transportowym – przemieszcza się wszystkie typy produktów wraz z uwzględnieniem towarów ponadgabarytowych. Równie ważny jest też fakt, że żegluga to rodzaj przewozów, które odznaczają się zasięgiem pokonywanych tras. Do zalet tego rodzaju transportu można włączyć małą wypadkowość, czyli jest to jeden z najbezpieczniejszych środków przewozu ładunków.

Incoterms 2010 BBA Transport System Infografika
Incoterms 2010 BBA Transport System Infografika Frima Spedycyjna

Dodatkowe wady i zalety transportu morskiego

Co szczególnie istotne z uwagi na liczne regulacje prawne i ekologię, transport towarów drogą morską uchodzi za najbardziej przyjazny środowisku. W zestawieniu z pozostałymi modelami przewożenia ładunków, transport morski odznacza się najmniejszą emisją szkodliwych dla planety zanieczyszczeń. Stawia go to w niezwykle komfortowym położeniu względem np. transportu drogowego, który przoduje w emisji do środowiska szkodliwych substancji. Mimo to, wciąż wprowadza się nowe normy, restrykcje i zarządzenia, które mają podnieść proekologiczność żeglugi. Przykładowo Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) oraz MARPOL od początku 2020 r. egzekwują stosowanie paliw żeglugowych o ograniczonej zawartości siarki.

Niestety, realizacja frachtów morskich wymaga cierpliwości. Podstawową wadą transportu morskiego towarów jest długi czas realizacji przewozu – nawet kilka tygodni może trwać podróż statku z portu do portu. Warto również wspomnieć, że ten rodzaj komunikacji jest szczególnie wrażliwy na warunki atmosferyczne. Nie można pominąć także faktu, iż frachty morskie mogą odbywać się jedynie wyznaczonymi korytarzami. Oznacza to, że ten rodzaj przewozów jest ograniczony przez wytyczone szlaki morskie i porty. To w większości przypadków stwarza konieczność zaangażowania także innego typu transportu, który ostatecznie dostarczy ładunek do miejsca docelowego.

Zatem transport morski doskonale sprawdza się w międzynarodowych i globalnych przewozach dużej liczby ładunków, których czas dostarczenia nie jest pilny, a nacisk szczególnie położony jest na ostateczną cenę frachtu.

Kontenery morskie Firma Spedycyjna

Silna pozycja transportu morskiego

Choć w 2018 r. drogą morską przewieziono aż 11 mld t ładunków¹³, to dane wskazują, że nie był to najlepszy rok dla tego rodzaju transportu. Zanotowano spadek tempa rozwoju w stosunku do ubiegłych lat.

Wolumen TEU z 2018 r. zapewnił frachtom morskim rozwój na poziomie 2,7%., podczas gdy rok wcześniej dynamika wzrostu plasowała się na poziomie ponad 4%. Przyczyn takiego stanu rzeczy można doszukiwać się w szeregu niesprzyjających warunków. M. in. wynikają z planów opuszczenia UE przez Zjednoczone Królestwo, napięć handlowo-celnych na linii USA – Chiny, decyzji D. Trumpa, czy też transformacji gospodarczej w Chinach. Warto przy tej okazji zauważyć, że w ciągu ostatnich dwóch dekad, znaczenie Chin w transporcie morskim wzrosło na znaczeniu aż o 10%. Mimo niepomyślnych czynników prowadzących do tendencji spadkowych rozwoju transportu morskiego, szacuje się, że w 2050 roku wciąż ¾ towarów będzie przewożonych właśnie drogą morską²¹, a rocznie handel wodny będzie wzrastał o prawie 3,5%²².

Polskie porty rosną w siłę

Polskie porty zupełnie nie odczuły niekorzystnej sytuacji. W terminalach leżących na terytorium Polski w 2018 r. doszło do obrotu ponad 91798,2 tys. t ładunków. To wolumen wyższy aż o 13 720 t w stosunku do roku 2017. Dwa lata temu zarząd DCT Gdańsk informował o obrotach kontenerami na poziomie 1,95 mln TEU. To z kolei oznacza aż 21%, czyli rekordowy wzrost. W 2019 r. nie dość, że terminal obsłużył ponad dwa miliony kontenerów, to wśród statków wpływających do portu pojawił się największy na świecie kontenerowiec, wspominany MSC Gulsun. Gdański Port DCT jest jedynym na Morzu Bałtyckim terminalem zdolnym do obsługi kontenerowców takich rozmiarów²³.

Popyt konsumpcyjny Polaków także znacząco przyczynił się do wyższych wyników przeładunkowych Baltic Container Terminal (BCT) w Gdyni. W tym terminalu przyjęto ponad 411,7 tys. TEU, a w Hatchison Ports Gdynia podaż kontenerów wzrosła do 391,3 tys. TEU, czyli o ponad 13 proc. więcej niż w ubiegłym roku.

Wyniki te przełożyły się na wzrost polskich przychodów z gospodarki morskiej i w 2018 r. osiągnęły poziom 46226 mln PLN, z czego transport morski stanowi 1420,6 mln PLN³¹.

Co statkami pływa?

Największy udział obrotem towarów z handlu morskiego, wśród polskich terminali przypada portom gdańskim, nieco powyżej 20 mln t towarów znalazło się w Gdyni, a tuż za nią uplasowało się Świnoujście, które w 2018 r. przyjęło niespełna 17 mln t ładunków³².

Liczba towarów przewożonych drogą morską z roku na rok rośnie. W 2017 r. przetransportowano 10,7 mld t, zaś rok później przekroczono wolumenem 11 mld t ładunków. W skład tych przewozów wchodziły towary płynne, których masa wynosiła ok. 3194 mln t oraz o 16 mln t cięższe produkty suche (głównie: ruda żelaza, węgiel kamienny, zboże).  Przetransportowano także ponad 4 600 mln t produktów drobnicowych.

Produkty spożywcze przewieziono drogą morską w ilości 1326,9 tys. t. Z tego 3806 tys. t stanowiły zboża, a transport ropy naftowej wynik 13085,3 tys. t.

BBA Transport System Kierunek Transportu: Bangladesz, Bhutan, Birma, Chiny, Filipiny, Indie, Indonezja, Japonia, Kambodża, Korea Południowa, Laos, Malezja, Nepal, Papua-Nowa Gwinea, Singapur, Sri Lanka, Tajlandia, Tajwan, Timor wschodni, Wietnam
BBA Transport System Kierunek Transportu: Bangladesz, Bhutan, Birma, Chiny, Filipiny, Indie, Indonezja, Japonia, Kambodża, Korea Południowa, Laos, Malezja, Nepal, Papua-Nowa Gwinea, Singapur, Sri Lanka, Tajlandia, Tajwan, Timor wschodni, Wietnam

Wyzwania dla transportu morskiego

Polskie porty przechodzą oblężenie towarowe będące efektem dużego popytu konsumpcyjnego Polaków. Coraz częściej mówi się, że jednym z największych wyzwań dla rodzimych terminali jest uporanie się z problemem braku miejsc do składowania kontenerów. To skutecznie blokuje obrót ładunkami, mimo rozwoju portów, rozbudowywania infrastruktury drogowej oraz kolejowej i tworzenia się nowych terminali przeładunkowych. Polskie porty przyjmujące towary bezpośrednio ze statków wciąż borykają się z brakiem miejsca na przechowywanie kontenerów. Aby maksymalnie usprawnić proces przeładunków napływających towarów, zarządy polskich portów poszukują podwykonawców do wybudowania m. in.  głębokowodnego terminala kontenerowego w Świnoujściu³³.

Czas transportu morskiego także jest elementem przesądzającym o częstym wyborze droższego rodzaju przewozu ładunków. Choć drogą lotniczą można jednorazowo przetransportować znacznie mniejszą ilość towaru w wyższej cenie, to rozbieżność czasowa pomiędzy tymi środkami komunikacyjnymi może wynosić nawet kilka tygodni. W dobie tak dynamicznych zmian i szybkości przekazu nie zawsze istnieje możliwość długiego oczekiwania na dostarczanie towarów. Jest to niewątpliwie jedno z najistotniejszych wyzwań, z którym transport morski nie upora się tak łatwo.

Transport morski jest jednak nieprzerwanie jednym z głównych środków lokomocji ładunków, zwłaszcza międzykontynentalnej i międzynarodowej. Coraz większe zapotrzebowanie na produkty, popyt konsumpcyjny stwarza korzystne warunki dla rozwoju każdego środka komunikacji, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii ekologicznych. Korzyści i możliwości wynikające z przewożenia ładunków drogą morską sprawiają, że transport morski kwitnie.

SZYBKI KONTAKT MORSKI

KONTAKT ZE SPEDYTOREM
Pn. - Pt. 8:00 - 16:30


[1.1] GUS, Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej, grudzień 2019

[1.2] https://dctgdansk.pl/dwumilionowy-kontener-w-2019-roku/

[1.3] Review of Maritime Transport 2019

[2.1] ITF Transport Outlook 2019

[2.2] Review of Maritime Transport 2019

[2.3] https://dctgdansk.pl/najwiekszy-na-swiecie-statek-kontenerowy-msc-gulsun-przyplywa-do-dct-gdansk/

[3.1] GUS, Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej, grudzień 2019

[3.2] GUS, Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej, grudzień 2019

[3.3] https://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/zarzad-morskich-portow-szczecin-i-swinoujscie-szuka-chetnych-do-wybudowania-glebokowodnego-terminala-kontenerowego.html

 

Autorstwo: Kinga Woźniakowska